Περιοχές Μοσχάτου - Ταύρου: Ελαιώνας

Η περιοχή του Ελαιώνα σε θέση κρίσιμη για την ανάπτυξη του αστικού Συγκροτήματος της Πρωτεύουσας καταλαμβάνει κεντρικό τμήμα του Λεκανοπεδίου και είναι η τελευταία μεγάλη περιοχή που έμεινε εκτός σχεδίου .

Αναπτύχθηκε κυρίως κατά μήκος μεγάλων οδικών αξόνων (Α. Αθηνών, Α. Κηφισσού, Ιερά Οδός, Π. Ράλλη, Πειραιώς, Κωνσταντινουπόλεως) καθώς και κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής του ΟΣΕ .

Περίπου 9.000 στρέμματα γης στα δυτικά προάστια της πόλης κοντά στο κέντρο και στους Αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας, ανάμεσα στον Κηφισσό ποταμό, το Περιστέρι και τον Πειραιά μετατράπηκαν σταδιακά μετά τον πόλεμο από αγροτική γη σε βιομηχανική, χωρίς πρόγραμμα, χωρίς σχέδιο και χωρίς υποδομή. 'Ετσι δημιουργήθηκε μια αδιέξοδη πραγματικότητα που επιβάρυνε το σύνολο του Πολεοδομικού Συγκροτήματος. Το Ρ.Σ.Α. του 1985 προβλέπει την οργάνωση και ανάπλαση των παραδοσιακών περιοχών βιομηχανικής συγκέντρωσης και στο πλαίσιο αυτό άρχισε με την επιχείρηση πολεοδομικής ανασυγκρότησης η μελέτη της περιοχής Ελαιώνα.

Η περιοχή του Ελαιώνα (περίπου 9.000 στρ.) γνωστή από την αρχαιότητα με τα ίδιο τοπωνύμιο , εμπίπτει στα διοικητικά όρια των δήμων Αθηναίων, Αιγάλεω, Περιστερίου, Ταύρου και Αγ. Ιωάννη Ρέντη και καταλαμβάνει κεντρική περιοχή του οικιστικού ιστού της Πρωτεύουσας (απέχει 3 χλμ. από την Ομόνοια). Συνδέει τις αναβαθμισμένες ανατολικές με τις υποβαθμισμένες δυτικές συνοικίες της Αθήνας, επηρεάζει σημαντικά την οικονομική της ζωή και συγχρόνως διαθέτει ελεύθερη γη που θα μπορούσε με κατάλληλες ρυθμίσεις να ανακουφίσει την πνιγμένη με μπετόν νεφόπληκτη Αθήνα.

Η περιοχή τέμνεται από μεγάλους οδικούς άξονες με διαμπερή κυκλοφορία (Εθνική Οδός, Λ.Αθηνών, Ιερά Οδός, Πέτρου Ράλλη) και από τις γραμμές του ΟΣΕ , ενώ το τοπικό οδικό δίκτυο είναι ανεπαρκές έως ανύπαρκτο.

 Συμπίπτει με τον Ιερό Ελαιώνα των αρχαίων Αθηναίων που ήταν επιπλέον περιοχή αναψυχής και εξοχικών περιπάτων.

Η σημερινή Ιερά οδός που τον διασχίζει από ανατολικά προς δυτικά ακολουθεί με ελάχιστες αποκλίσεις την πορεία της αρχαίας, εκατέρωθεν της οποίας υπήρχαν τα νεκροταφεία της πόλεως των Αθηνών. Η έκταση των ελαιόδεντρων στη θέση των ΤΕΙ Αιγάλεω, εκεί που διασταυρώνεται η Π. Ράλλη με την Θηβών αποτελεί το μοναδικό εναπομείναν δείγμα του κάποτε φυσικού "ελαιοτοπίου" που συνδέεται με την ιστορική ονομασία της περιοχής. Τα Βυζαντινά και Νεώτερα μνημεία, σχεδόν εξαφανισμένα και αυτά ανακαλύπτονται σποραδικά από τους μικρού μεγέθους ναούς, που βρίσκονται ως επί το πλείστον δυτικά του άξονα της Aγ. 'Αννης.

Πρόκειται για την περιοχή της Πρωτεύουσας με τη μακροβιότερη βιομηχανική ιστορία, από τα ελαιοτριβεία και τα κεραμοποιεία (κοντά στην Ιερά Οδό) του 18ου και 19ου αιώνα, τα προπολεμικά σαπωνοποιεία και χαρτοποιεία, μέχρι τις πιο πρόσφατες "πιάτσες" των βυρσοδεψείων κατά μήκος της οδού Ορφέως. των δεκαετιών του '50 και του '60 και έως τα σύγχρονα συγκροτήματα πολυεπιχειρήσεων των κλάδων τροφίμων χημικών προϊόντων ηλεκτρικών συσκευών και πλαστικών.

Στο μεσοπόλεμο, τμήματα της περιοχής προμήθευαν με κηπευτικά την πόλη της Αθήνας. Υπολείμματα των παραπάνω εκτάσεων μαζί με τις κατοικίες των γαιοκτημόνων σώζονται ακόμα.

Ο Ελαιώνας σήμερα με τις 2.000 περίπου βιομηχανικές-βιοτεχνικές μονάδες και τους 40.000 απασχολούμενους στον δευτερογενή τομέα δεν κατέχει απλά σημαντικό μερίδιο του βιομηχανικού παραγωγικού δυναμικού της Πρωτεύουσας αλλά και ολόκληρης της Χώρας.

Οι δεσμοί που αναπτύχθηκαν μεταξύ της βιομηχανικής δραστηριότητας και του χώρου του Ελαιώνα είχαν ως αφετηρία πλεονεκτήματα, που αφορούσαν την θέση του αφ' ενός και τις φυσικές του ιδιότητες αφ' ετέρου :

α) Θέση κομβική και προνομιακή αφού συνδυάζει γειτνίαση με το πρώτο λιμάνι της Χώρας, την μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά και τις περιοχές κατοικίας με διαθέσιμο εργατικό δυναμικό. θέση επίσης κεντρική ως προς την πληθωρική οικοδομική δραστηριότητα στο Λεκανοπέδιο, κατά τις δεκαετίες του '60 και '70.

β) Φυσικές ιδιότητες ιδανικές για τους πρωτοεμφανιζόμενους βιομηχανικούς κλάδους (κεραμοποιεία, βυρσοδεψεία, σαπωνοποιεία κ.λ.π.) λόγω των άφθονων τότε υπογείων υδάτων, της καταλληλότητας του χώματος για αργιλοληψίες, του χαμηλού υψομέτρου και της ευνοϊκής τοπογραφίας (πεδινή θέση, ομαλό έδαφος) . Πρόσθετο πλεονέκτημα συνιστά και η διάθεση μεγάλων εκτάσεων με χαμηλές τιμές γης για την κάλυψη των αναγκών εκτατικής ανάπτυξης των βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

Παρότι πολλά από τα παραπάνω πλεονεκτήματα περιορίσθηκαν ή και εξαντλήθηκαν με την πάροδο του χρόνου και την βιομηχανική εκμετάλλευση (υπόγεια νερά, καταλληλότητα χώματος για αργιλοληψίες κ.λ.π.), ο Ελαιώνας εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να διαθέτει χαρακτηριστικά που έλκουν την βιομηχανική δραστηριότητα όπως :

• γειτνίαση με το μεγαλύτερο καταναλωτικό κέντρο της Χώρας και το λιμάνι του Πειραιά,
• κυκλοφοριακή υποδομή στην περίμετρο του Ελαιώνα και κομβική κυκλοφοριακή θέση η οποία συνιστά και σήμερα σημαντικό πλεονέκτημα της περιοχής ιδιαίτερα για κλάδους με υψηλά μεταφορικά κόστη ,
• προσφερόμενες μεταφορικές υπηρεσίες,
• διάθεση εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού,
• γειτνίαση με συνεργαζόμενες μονάδες κ.λ.π.

Η αναβάθμιση βέβαια της περιοχής θα απαιτήσει, επενδύσεις του ιδιωτικού και Δημόσιου τομέα καθώς και προσπάθειες για εγκατάσταση σ' αυτήν κτιρίων διοίκησης, εκπαίδευσης, πολιτισμού κ.λ.π. όπως έγινε ήδη με την εγκατάσταση της Σχολής Καλών Τεχνών επί της οδού Πειραιώς.

Η διατήρηση δε του ενιαίου χαρακτήρα της περιοχής προϋποθέτει την δημιουργία Φορέα ο οποίος θα αναλάβει την εφαρμογή του σχεδίου και τον συντονισμό όλων των ενεργειών, προγραμμάτων και έργων. Ο φορέας αυτός στον οποίο θα συμμετέχουν η κεντρική διοίκηση, η αυτοδιοίκηση α' και β' βαθμού, καθώς και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς ήδη έχει μελετηθεί σε γενικές γραμμές σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους και τώρα ολοκληρώνεται η οικονομοτεχνική μελέτη και νομική του επεξεργασία. H παραπάνω μελέτη έχει ανατεθεί σε ομάδα επιστημόνων του ΕΜΠ στην οποία συμμετέχει και ειδικός Νομικός σύμβουλος.

Επίσης ανατέθηκε στο Γεωργικό Πανεπιστήμιο η μελέτη δενδροφύτευσης και η έρευνα των επιπτώσεων στο περιβάλλον σε δύο πρώτους χώρους πάρκων πρασίνου τα οποία ήδη κατασκευάζονται.

Έτσι, μετά από ένα μακρύ οδοιπορικό το πρόβλημα "Ελαιώνα" αρχίζει να λύνεται και απομένει στο χρόνο και στη ζωή να αποδείξει την ορθότητα των επιλογών και την εφικτότητα της πραγματοποίησής τους.

www.minenv.gr